Co to jest Linux?
Autor: Redakcja Domeny.ForSale Opublikowano
W skrócie: Linux to jądro systemu operacyjnego, czyli oprogramowanie pośredniczące między programami a sprzętem komputera. Potocznie tą nazwą określa się też kompletne systemy oparte na tym jądrze, takie jak Ubuntu, Debian czy Linux Mint. Można ich używać zamiast Windowsa do pracy i codziennych zadań, ale przed zmianą trzeba sprawdzić zgodność potrzebnych aplikacji oraz urządzeń.
Jądro, system i dystrybucja — czym się różnią?
System operacyjny zarządza komputerem i pozwala uruchamiać programy. Jego centralna część, jądro, przydziela aplikacjom pamięć i czas procesora oraz obsługuje urządzenia za pośrednictwem sterowników. Linux jest właśnie takim jądrem, a nie jednym gotowym produktem z ustalonym wyglądem pulpitu.
Dystrybucja Linuksa to kompletny zestaw: jądro, narzędzia systemowe, instalator, mechanizm aktualizacji i wybrane aplikacje. W wersjach na komputery osobiste zwykle zawiera również środowisko graficzne, czyli pulpit, menu, okna i ustawienia. Dlatego dwa komputery z Linuksem mogą wyglądać i działać inaczej.
Wiele dystrybucji korzysta z narzędzi projektu GNU, stąd spotykana nazwa GNU/Linux. Nie każdy system z jądrem Linux należy jednak do tej grupy. Android również używa tego jądra, ale ma inny zestaw podstawowych komponentów i własny ekosystem aplikacji — program na Androida nie staje się przez to automatycznie programem na desktopowego Linuksa.
Do czego służy Linux?
Na laptopie lub komputerze stacjonarnym Linux pozwala przeglądać internet, korzystać z poczty, tworzyć dokumenty, programować i odtwarzać multimedia. Dostępne są między innymi Firefox, LibreOffice i narzędzia dla programistów. Usługi działające w przeglądarce często można wykorzystywać podobnie jak na innych systemach, choć szczególne funkcje mogą wymagać sprawdzenia zgodności.
Linux jest też używany na serwerach, czyli komputerach udostępniających usługi innym urządzeniom. Może obsługiwać strony internetowe, bazy danych, pliki czy aplikacje firmowe. Na serwerze pulpit graficzny często nie jest potrzebny; administrator zarządza systemem zdalnie za pomocą poleceń i narzędzi automatyzujących pracę.
Jądro Linux występuje również w routerach, urządzeniach przemysłowych i małych komputerach, takich jak Raspberry Pi. Sam fakt używania Linuksa przez urządzenie nie oznacza jednak, że użytkownik może swobodnie instalować na nim dowolne programy.
Czy Linux jest darmowy i bezpieczny?
Jądro Linux jest udostępniane na licencji wolnego oprogramowania, która umożliwia korzystanie z kodu, jego analizowanie, modyfikowanie i rozpowszechnianie na określonych warunkach. Otwarty kod źródłowy oznacza możliwość wglądu w sposób działania programu, a nie brak zasad jego używania. Licencje poszczególnych elementów dystrybucji mogą się różnić.
Wiele popularnych dystrybucji można pobrać i użytkować bez opłaty licencyjnej. Płatne bywają wsparcie techniczne, usługi wdrożeniowe lub konkretne produkty. Darmowy system nie musi więc oznaczać bezkosztowej migracji, zwłaszcza gdy firma potrzebuje szkolenia i dostosowania oprogramowania.
Linux nie jest odporny na wszystkie zagrożenia. Bezpieczeństwo zależy między innymi od aktualizacji, konfiguracji, haseł oraz źródeł instalowanych programów. Uprawnienia administratora ograniczają przypadkowe zmiany w systemie, ale nie ochronią przed każdym błędem użytkownika. Kopie zapasowe pozostają potrzebne niezależnie od wybranego systemu.
Co może przeszkadzać po przejściu z Windowsa?
Najważniejsza różnica dotyczy dostępności aplikacji. Programu przeznaczonego dla Windowsa zwykle nie można po prostu zainstalować i uruchomić na Linuksie. Warstwy zgodności, takie jak Wine, pomagają obsługiwać część takich aplikacji, ale nie gwarantują poprawnego działania wszystkich funkcji.
Podobnie jest z grami. Narzędzie Proton, wykorzystywane przez Steam, pozwala uruchamiać wiele tytułów dla Windowsa, lecz przeszkodą mogą być niektóre systemy zabezpieczeń przed oszustwami. Zgodność konkretnej gry i aktualne wymagania trzeba sprawdzić przed zmianą systemu.
Problemy mogą też dotyczyć specjalistycznych aplikacji, firmowego VPN, drukarek, czytników linii papilarnych czy funkcji karty graficznej. Obsługę urządzenia najlepiej potwierdzić w dokumentacji producenta i wybranej dystrybucji. W przypadku dokumentów biurowych samo otwarcie pliku nie gwarantuje zachowania identycznego układu, makr i wszystkich funkcji.
Przykładowo: osobie pracującej głównie w przeglądarce i piszącej proste dokumenty Linux może wystarczyć. Grafikowi zależnemu od konkretnej aplikacji dostępnej tylko na Windowsie lub macOS może natomiast utrudnić pracę. Rozsądniej zacząć od listy wymaganych programów niż od wyboru wyglądu pulpitu.
Jak wypróbować Linux bez usuwania obecnego systemu?
Na początek można rozważyć Ubuntu lub Linux Mint — to praktyczne propozycje dla osoby szukającej gotowego pulpitu, a nie jedyny właściwy wybór. Wybierz wydanie objęte wsparciem; datę jego zakończenia i wymagania sprzętowe sprawdź na oficjalnej stronie projektu. Do codziennej pracy graficznej nie trzeba znać terminala, czyli narzędzia do wpisywania poleceń, choć bywa on pomocny przy rozwiązywaniu problemów.
Wiele dystrybucji oferuje tryb live, pozwalający uruchomić system z pendrive’a bez instalowania go na dysku. Krótka procedura testu wygląda tak:
- Zrób kopię ważnych plików i pobierz obraz instalacyjny z oficjalnej strony dystrybucji.
- Zapisz obraz na pendrivie narzędziem do tworzenia nośników rozruchowych. Ta operacja usuwa dane z wybranego pendrive’a.
- Uruchom komputer z tego nośnika i wybierz wypróbowanie systemu zamiast instalacji.
- Sprawdź Wi-Fi, dźwięk, kamerę, dodatkowy monitor oraz usypianie komputera.
Tryb live nie wymaga zmiany partycji dysku, ale nadal pozwala wykonywać operacje na dostępnych plikach. Może też działać wolniej niż system zainstalowany. Przed decyzją o instalacji wykonaj w nim jedno swoje typowe zadanie — to pokaże więcej niż samo oglądanie pulpitu.
Zobacz też: Co to jest PKI?
Przeczytaj także
