Wat is spam en hoe herken je verdachte berichten?
Auteur: Redactie Domeny.ForSale Gepubliceerd
In het kort: Spam bestaat uit ongewenste berichten, meestal in grote aantallen verstuurd, en herhaalde inhoud die communicatiekanalen vervuilt. Het wordt vooral met e-mail geassocieerd, maar komt ook voor in sms-berichten, chatapps en reacties. Niet alle spam is oplichting, maar berichten van onbekende afzenders kunnen pogingen bevatten om gegevens te ontfutselen of schadelijke bijlagen meesturen.
Wat betekent spam en waar kom je het tegen?
Een typisch voorbeeld van spam is dezelfde aanbieding die naar duizenden willekeurige ontvangers wordt gestuurd die er niet om hebben gevraagd. Het bericht kan reclame maken voor een echt product, naar een verdachte winkel leiden of niets te maken hebben met de plek waar het is geplaatst. Het woord ‘SPAM’ in hoofdletters schrijven verandert niets aan de betekenis.
Spam komt via verschillende kanalen binnen:
- E-mail: ongevraagde aanbiedingen, massaal verstuurde berichten met bijlagen en steeds terugkerende reclame.
- Sms en chatapps: massale promoties, uitnodigingen voor verdachte groepen of berichten met onbekende links.
- Reacties en forums: herhaaldelijk geplaatste reclame, links die niets met de discussie te maken hebben en automatisch geplaatste berichten.
- Sociale media: massaal verstuurde privéberichten, het taggen van willekeurige personen en herhaalde promotionele reacties.
Toch is niet elk ongewenst bericht spam. Een persoonlijke e-mail die per ongeluk bij jou terechtkomt, is eerder een vergissing. Een nieuwsbrief waarvoor je je bewust hebt aangemeld, wordt niet ineens spam omdat die je niet meer interesseert. Je kunt je dan afmelden.
Spam, reclame en phishing: wat is het verschil?
Reclame beschrijft het doel van de inhoud: een product of dienst promoten. Spam gaat vooral over de manier van verspreiden en de vraag of de ontvanger de berichten wilde ontvangen. Reclame kan dus spam zijn, maar ook een gewenste nieuwsbrief met aanbiedingen van een zelfgekozen winkel.
Phishing betekent dat iemand zich voordoet als een vertrouwde persoon of instelling om de ontvanger tot een gevaarlijke handeling te verleiden, zoals een wachtwoord opgeven of geld overmaken. Phishing kan massaal als spam worden verstuurd, maar ook heel gericht op één persoon zijn afgestemd. Een bericht dat persoonlijk lijkt, is daarom niet automatisch veilig.
Een dagelijkse aanbieding van een onbekende verkoper kan bijvoorbeeld gewone reclamespam zijn. Een bericht met ‘Je mailbox wordt geblokkeerd, log hier in’ dat naar een nagemaakte inlogpagina voor e-mail leidt, is daarentegen een phishingpoging. Het belangrijkste verschil is de poging om de ontvanger te misleiden, niet het aantal verstuurde kopieën.
Hoe herken je een verdacht bericht?
Controleer niet alleen de inhoud, maar ook het volledige adres van de afzender. De weergegeven naam, bijvoorbeeld ‘Klantenservice bank’, kan door de afzender zelf worden ingesteld. Zelfs een correct adres biedt geen volledige zekerheid: het echte account kan zijn overgenomen.
Wees vooral voorzichtig bij:
- tijdsdruk, dreiging met het blokkeren van je account of een eis om onmiddellijk bij te betalen;
- een verzoek om je wachtwoord, een autorisatiecode of je kaartgegevens;
- een onverwachte bijlage, vooral een uitvoerbaar bestand of een document waarvoor je macro’s moet inschakelen;
- een webadres dat door één letter, een extra woord of een andere extensie afwijkt van het officiële adres;
- een aanbieding die niet aansluit bij je aankopen, abonnementen of contacten.
Taalfouten kunnen een waarschuwingssignaal zijn, maar correct Pools en een professioneel logo bewijzen niet dat een bericht echt is. Het slotje in de browser betekent dat de verbinding versleuteld is, niet dat de eigenaar van de website betrouwbaar is.
Meldt een bericht een probleem met een pakket, open dan zelf de vertrouwde app van de vervoerder of typ het officiële webadres in. De kwestie via een onafhankelijk kanaal controleren is veiliger dan de knop in het ontvangen bericht gebruiken.
Wat doe je als je spam ontvangt?
Markeer een verdacht bericht als spam en een poging om gegevens te ontfutselen als phishing, als de app die optie biedt. Zo’n melding helpt de e-mailprovider om vergelijkbare berichten te classificeren. De afzender blokkeren kan herhaling beperken, maar houdt een campagne die veel verschillende adressen gebruikt niet tegen.
Voor een ongewenste nieuwsbrief van een bekend bedrijf waarvoor je je daadwerkelijk hebt aangemeld, kun je je afmelden via de accountinstellingen of een betrouwbare afmeldfunctie. Klik in een verdacht bericht van een onbekende afzender zelfs niet op ‘afmelden’: die knop kan naar een gevaarlijke website leiden. Stuur ook geen antwoord met het verzoek om je adres te verwijderen.
Heb je al op het bericht gereageerd of iets aangeklikt, dan hangt de juiste actie af van wat er is gebeurd:
- Alleen het bericht geopend: open geen bijlagen of links; alleen de inhoud bekijken betekent niet automatisch dat je account is overgenomen.
- Je wachtwoord opgegeven: wijzig het via de officiële website of app, beëindig sessies die niet van jou zijn en schakel multifactorauthenticatie in, waarbij je het inloggen extra moet bevestigen.
- Betaalgegevens gedeeld of geld overgemaakt: neem onmiddellijk contact op met je bank via een officieel kanaal.
- Een verdacht bestand uitgevoerd: stop met het verwerken van vertrouwelijke gegevens en vraag hulp aan een IT-specialist; meld een incident op een werkapparaat volgens de procedure van je bedrijf.
Hoe beperk je de hoeveelheid spam?
Publiceer je belangrijkste e-mailadres niet waar dat niet nodig is. Voor registraties en nieuwsbrieven kun je een apart adres of een alias gebruiken: een extra adres dat e-mail naar je mailbox doorstuurt. Zo kun je belangrijke correspondentie makkelijker scheiden van aanbiedingen en een specifieke alias uitschakelen als daarop spam begint binnen te komen.
Gebruik een spamfilter, maar controleer de spammap regelmatig: ook een legitiem bericht kan verkeerd worden geclassificeerd. Geen enkel filter houdt alle bedreigingen tegen. Het ontbreken van het label ‘spam’ is dus geen bewijs dat een bericht veilig is.
Kijk om te beginnen waar je in je e-mailprogramma de functies ‘Spam melden’ en ‘Phishing melden’ vindt. Bij een volgend verdacht bericht kun je dan reageren zonder de links erin te openen.
Zie ook: Wat is 2FA?
Lees ook
