Wat is Unix? Werking en basisprincipes
Auteur: Redactie Domeny.ForSale Gepubliceerd
Kort samengevat: Unix is een besturingssysteem dat bij Bell Labs is ontstaan. De ontwerpprincipes ervan vormden de basis voor een hele familie besturingssystemen en beïnvloedden vele andere. Het is ontworpen om meerdere gebruikers te laten werken en meerdere taken tegelijk uit te voeren. Linux is een Unix-achtig systeem, niet zomaar een andere naam voor Unix. macOS heeft een Unix-basis; bepaalde versies en configuraties ervan hebben een UNIX-certificering gekregen.
Wat is Unix en hoe is het ontstaan?
Een besturingssysteem is software die de hardware beheert en het mogelijk maakt programma’s uit te voeren. Het wijst geheugen en processortijd aan programma’s toe, beheert bestanden en regelt de toegang tot systeembronnen. Unix vervult precies die functie: het is geen programmeertaal of afzonderlijke applicatie.
De oorsprong ligt in het werk bij Bell Labs aan het eind van de jaren 60 van de twintigste eeuw. Ken Thompson en Dennis Ritchie behoorden tot de belangrijkste makers. Door een groot deel van het systeem te herschrijven in de programmeertaal C werd het eenvoudiger om het naar verschillende computers over te zetten. Zo hoefde niet elke versie vrijwel vanaf nul voor specifieke hardware te worden gebouwd.
In de loop van de tijd ontstonden verschillende varianten van Unix. Daardoor kan het woord ‘Unix’ tegenwoordig verwijzen naar het historische systeem, een familie van systemen of een reeks kenmerkende werkingsprincipes. Het is dus niet de naam van één product dat er altijd hetzelfde uitziet en identiek werkt.
Hoe werkt een Unix-systeem?
Het centrale onderdeel van het systeem is de kernel: het deel dat de processor, het geheugen, de apparaten en de processen beheert. Een proces is een programma dat wordt uitgevoerd, samen met de systeembronnen die het daarvoor nodig heeft. Rond de kernel werken hulpprogramma’s, diensten en interfaces waarmee de gebruiker het systeem bedient.
Kenmerkend voor Unix-systemen zijn:
- Multitasking: meerdere processen kunnen gelijktijdig actief zijn, bijvoorbeeld een webserver, een database en een teksteditor.
- Ondersteuning voor meerdere gebruikers: meerdere gebruikers kunnen hetzelfde systeem gebruiken, ook via verbindingen op afstand.
- Hiërarchisch bestandssysteem: mappen vormen één boomstructuur die begint bij
/, de hoofdmap. - Toegangsrechten: de toegang tot bestanden en mappen wordt geregeld, onder meer met rechten voor de eigenaar, de groep en overige gebruikers.
Op een bedrijfsserver kan het account van een applicatie bijvoorbeeld schrijfrechten hebben in de map met geüploade documenten, maar geen toestemming om systeembestanden te wijzigen. Die scheiding beperkt de gevolgen van een fout of van een aanvaller die de applicatie overneemt. Toegangsrechten alleen bieden echter geen volledige beveiliging: ook updates en een juiste configuratie zijn nodig.
Bij Unix hoort ook het principe om kleine hulpmiddelen te bouwen die specifieke taken uitvoeren en met elkaar kunnen samenwerken. In plaats van één uitgebreid programma kun je verschillende eenvoudigere programma’s combineren, waarbij je de uitvoer van het ene doorgeeft aan het volgende.
Unix, Linux en macOS — de belangrijkste verschillen
UNIX is ook een handelsmerk dat verbonden is aan de certificering door The Open Group. Die certificering bevestigt dat een specifiek product aan de eisen van de standaard voldoet. Een vergelijkbare werking of historische verwantschap is niet voldoende om elk systeem automatisch als gecertificeerd UNIX-systeem te beschouwen.
| Naam | Wat betekent dit in de praktijk? |
|---|---|
| Unix / UNIX | Het historische systeem en de bijbehorende familie, en in de context van certificering: een systeem dat aan de eisen van de betreffende standaard voldoet. |
| Linux | Strikt genomen: de kernel van het systeem. In het dagelijks taalgebruik: een besturingssysteem met deze kernel, verspreid als distributie, bijvoorbeeld Debian of Ubuntu. |
| macOS | Het besturingssysteem van Apple met een Unix-basis en een grafische interface; de certificering geldt voor specifieke versies en configuraties. |
| FreeBSD | Een Unix-achtig systeem dat voortkomt uit de BSD-lijn en losstaat van Linux. |
Linux is onafhankelijk van de oorspronkelijke Unix-kernel ontwikkeld, maar volgt wel het werkingsmodel ervan. Daardoor zijn veel commando’s en vaardigheden bruikbaar in zowel Linux als macOS en andere Unix-achtige systemen. Dat maakt deze systemen niet volledig uitwisselbaar: de opties van hulpmiddelen, het beheer van diensten, de installatie van pakketten en de ondersteunde applicaties kunnen verschillen.
Als certificering een vereiste is voor een aankoop of project, controleer dan de specifieke versie en het platform in het officiële register van The Open Group. Ga niet alleen af op de algemene naam van het systeem.
Betekent Unix dat je alleen in de terminal werkt?
Nee. Een Unix-systeem kan een grafische omgeving hebben; macOS is daarvan een alledaags voorbeeld. De terminal is een applicatie die toegang biedt tot een tekstinterface. De shell, zoals Bash of Zsh, interpreteert de ingevoerde commando’s. De terminal, de shell en het besturingssysteem zijn verschillende onderdelen.
In een gebruikelijke Unix-omgeving toont bijvoorbeeld het commando:
ls /etc
de namen van de zichtbare bestanden en mappen in /etc. Daar staan doorgaans de instellingen van het systeem en de diensten. Het commando zelf wijzigt deze bestanden niet.
Je kunt hulpmiddelen ook verbinden via een pipe, aangegeven met het teken |:
printf 'kat\nhond\nkat\n' | sort | uniq
Het eerste commando maakt drie regels tekst, sort sorteert ze en uniq verwijdert herhalingen die direct op elkaar volgen. Het resultaat bestaat uit twee regels: kat en hond. Dit is een eenvoudig voorbeeld van het Unix-principe waarbij kleine programma’s samenwerken.
Waarom Unix leren kennen?
Kennis van het Unix-model helpt bij serverbeheer, programmeren, automatisering en het werken met clouddiensten. Ook voor een website-eigenaar die hosting op basis van Linux gebruikt, is die kennis nuttig. Ze maakt het eenvoudiger om paden, toegangsrechten en commando’s te begrijpen die via SSH worden uitgevoerd, een versleutelde verbinding op afstand.
Om te leren heb je geen commercieel Unix-systeem nodig. Je kunt de terminal van macOS gebruiken, een distributie van Linux in een virtuele machine draaien of via WSL een Linux-omgeving in Windows gebruiken. Begin met navigeren door mappen en bestanden maken in een aparte oefenmap, zonder beheerdersrechten.
Zie ook: Wat is Linux?
Lees ook
